BİLİNÇLİ FARKINDALIK TEMELLİ PROGRAMLAR

BİLİNÇLİ FARKINDALIK TEMELLİ PROGRAMLAR

bilincli-farkindalik-temel-programlarBilinçli farkındalık temelli programlarda yaşamlarımızda bilinçli farkındalığı sağlayabilmek amacıyla geliştirilmiş tutumlara yönelik bir çok teknik vardır. Temel tutumlar yargılamama, sabır, acemi zihni, güven, hırslanmamak, Kabul ve oluruna bırakmak olarak sıralanabilir. Her bir tutum birbirinden bağımsız değildir ve her biri diğerini geliştirmemizi sağlar.

BİLİNÇLİ-FARKINDALIK TEMELLİ TERAPİLER VE KULLANIM ALANLARI

En önde gelen 4 yaklaşım

Bilinçli-farkındalık Temelli Stres Azaltma (Kabat-Zinn, 1989): (Mindfulness Based Stress Reduction Program-MBSR ) Fiziksel ve zihinsel sağlıkla ilgili bir stres azaltma programıdır. 8 ile 10 hafta sürer. Bu program Jon Kabat-Zinn tarafından davranışsal tıp kapsamında geliştirilmiş ve ilk geliştirilme sürecinde kronik ağrı ve strese ilişkin bozukluklar hedef alınmıştır. Farkındalık-Temelli Stres Azaltma Programı  bu tür yaklaşımların ilk ve en bilinen türüdür. Bu yaklaşımda kullanılan uygulamalar meditasyon uygulamaları, beden taraması(body scan), beden farkındalığı, farkında yürüyüş(mindfull walking), farkında dinleme, farkında görme, duygu ve düşünce farkındalığıdır

  Katılımcılar aynı zamanda yürümek, ayakta durmak ve yemek yemek gibi sıradan aktiviteler yaparken de farkındalık çalışması yaparlar. Tüm farkındalık egzersizlerinde, katılımcılardan tüm dikkatlerini gözlemeye vermeleri ve her an onun farkında olmaları istenir.

2. Bilinçli-Farkındalık Temelli Bilişsel Terapi ( Segal, Williams ve Teasdale, 2002): (Mindfulness Based Cognitive Therapy – MBCT) Farkındalık Temelli Bilişsel Terapi Segal, Williams, ve Teasdale tarafından daha çok depresif nüksleri önlemek amacıyla geliştirilmiş bir Farkındalık Terapisidir (2002). Danışanlara düşüncelerini gözlemlemeyi öğretir ve MBSR’nin (bilinçli-farkındalık temelli stres azaltma) bilişsel terapi ve depresyon için kullanılan bir uygulamasıdır. 

Katılımcılar düşünceler ve duygular üzerinde merkezsizleştirilmiş bir perspektif geliştirmeyi desteklemek adına açık ve kabul edici bir yönelim geliştirmeye çağırılır. Bu danışanlara temel konsantrasyon becerilerini öğreten beden taraması, farkında nefes, beden, sesler ve düşüncelerin farkında varma gibi meditasyonlar, düşüncelerin duyguların ve bedensel duyumların farkında olma, mesafe koyma (decentering) ve beden aracılığıyla deneyimlenene dair farkındalık geliştirme aracılığıyla yapılır(Ogel, 2011). 

Bilinçli-farkındalık temelli bilişsel terapi tekrar gözden geçirilmiş son haliyle büyük oranda MBSR(B.farkındalık temelli stres azaltma programı ile örtüşür.

3. Kabul ve kararlılık terapisi ( ACT; Hayes, Strosahl ve Wilson, 1999; Hayes, Strosahl ve Houts, 2005): (Acceptance And Commitment Therapy – ACT), davranışçı ve hümanistik yaklaşımları  farkındalıkla bütünleştiren bir terapi yaklaşımıdır. Bireysel olarak uygulanan terapide, farkındalığı  günlük yaşama adapte edilebilecek pek çok farklı alıştırma kullanılmaktadır. Adından da anlaşılabileceği gibi, ACT’de kabullenme özelliği daha fazla vurgulanmaktadır. ACT 6 temel ilkeye dayanır ve terapi süreci bu ilkeler üzerine kurgulanmıştır. Bu ilkeler; şimdiye odaklanmak, bilişsel ayrışma (cognitive defusion), kabullenme, bir bağlam olarak kendilik (self as a context), değerler, değişime kararlılıktır. Danışanları hoşa gitmeyen duygularını kontrol etmelerinden çok kabul etmeye yönlendirir.

4. Diyalektik Davranış Terapisi (DBT; Linehan, 1993a, 1993b): (Dialectical Behavior Therapy – DBT)DBT’nin öncüsü Marsha Linehan tarafindan borderline kişilik bozukluğu ve duygu düzenleme tedavilerinde kullanilmak amaciyla geliştirilmiştir. DBT danışanları farkındalık becerilerini kişiler arası etkinlik, duygu düzenleme stratejileri, kaygıya tolerans geliştirme becerileri  kapsayacak şekilde, bir sene süre ile haftalık seanslar dâhilinde öğrenirler. Danışanlar grupta öğrenilen becerileri gündelik yaşamlarına uygulamak için bireysel terapistleri ile çeşitli çalışmalar yaparlar

Eğitim haftalık ödevlerle birlikte hem deneyimsel hem de didaktik öğrenmeyi içerir. Formel bir meditasyon pratiği yerine, DBT sıklıkla “gündelik hayatta farkındalık” gibi formel olmayan farkındalık becerilerine yer verir. Bu fark, Borderline Kişilik Bozukluğu olan hastalarının uzun süren meditasyon uygulamalarını başarmada diğerlerine göre daha başarısız olmalarından kaynaklanmaktadır.    

Bilinçli-farkındalık  temelli diğer tedavi programları ise;

Bütünleştirilmiş davranışçı evlilik terapisi (Jakopson, Christensen, Prince, Cordove ve Eldridge, 2000)

Roemer ve Orsillo’nun (2002) genel anksiyete bozukluğu tedavisi

Marlatt’ın (2002) madde bağımlılığı çalışması

Kohlenberg’in fonksiyonel analitik psikoterapisi (Kohlenberg ve Tsai, 1991)

Kristeller ve Hallett’in (1999) yeme bozuklukları ile ilgili yaklaşımı

Martell, Addis ve Jakopson’un (2001) depresyon tedavisindeki stratejileridir.

Share this post