MBSR (BİLİNÇLİ-FARKINDALIK TEMELLİ STRES AZALTMA PROGRAMI) VE STRES

MBSR (BİLİNÇLİ-FARKINDALIK TEMELLİ STRES AZALTMA PROGRAMI) VE STRES

Stres modern yaşamda he zaman ve her yerdedir. Bazı insanlar strese olumlu karşılık vermeye yönelse de, çoğunlukla olumsuz bir etki ortaya koyar. En kötüsü, yaşamları yok edebilir. Yaşamın gerekleri dışsaldır, fakat stres içimizde oluşturulur ve stresin kaynağı gerçek ya da hayali olabilir. Durumlarla, insanlarla ve duygularla nasıl başa çıktığımız, diğer bir deyişle nasıl stres olduğumuz ya da sakinliğimizi koruduğumuz sağlıklı olmanın, hastalıklarla başa çıkmanın ve yaşamı eğlenceli kılmanın anahtarıdır. Bunlar, uygulanabilen ve kullanılabilen becerilerdir. Sıkıntı ve hafiften orta dereceli psikolojik problemlerin görülme sıklığı çocuklar, gençler ve yetişkinler arasında yüksektir ve buna bağlı kronik kas-iskelet ağrıları yaygındır. Anlayışımız bu gibi yaygın problemler için kısıtlıyken; stresin, muhtemelen hem bunların bir nedeni hem de bir sonucu olduğunu biliriz.

Stres günlük çalışma hayatımızın da bir parçasıdır. 5 yıl aralıklarla seriler halinde Avrupa Birliğinde yapılan araştırmalarda stres; çalışma ortamlarında ortaya çıkan ikinci en yaygın tehlikedir ve iş gücünün beşte birini her an etkileyen bir konudur (European Risk Observatory, 2009). Stres, kalp hastalıkları dâhil olmak üzere hastalık riskinde artışa sebep olabilir (Cohen, 2007; Chandola, 2008). Aynı şekilde, travmatik yaşam olaylarından kaynaklanan stresin sağlık ve yaşam kalitesini etkileyen kronik somatik ve psikolojik problem riskini arttırdığına dair artan kanıtlar vardır (McEwen, 2008), olumsuz çocukluk deneyimleri özelikle etkilidir (Brown, 2009).

 

Stres ve sıkıntı sağlık ve sosyal hizmet alanını meşgul eden sorunların başında gelmekte ve hem sağlık hem de yaşamın kalitesini iyileştirmeye yönelik çabalara dikkat giderek artmaktadır. Stres kaynaklı sağlık problemlerini yönetmede, zihin-beden müdahaleleri yaygın olarak kullanılır. En bilinen yöntem, bilinçli farkındalık temelli stres azaltmadır ve MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction Program) şuan sağlık hizmetlerinin yanı sıra sosyal ve yardım kuruluşları tarafından da sunulmaktadır. MBSR, 1979da Kabat-Zinn tarafından geliştirilmiştir.

 

 

MBSR (BİLİNÇLİ-FARKINDALIK TEMELLİ STRES AZALTMA PROGRAMI) NEDİR?

Bilinçli farkındalık temelli stres azaltma ya da MBSR, bilimsel araştırmalarda oldukça dikkat çeken iyi tanımlanmış grup temelli zihin-beden müdahale programıdır (Kabat-Zinn 1990). “Bilinçli Farkındalık” açıklığı, merakı ve kabulü teşvik ederken; hisleri, düşünceleri, duyguları ve çevreyi yargılamadan gözlemleme yeteneği olarak tanımlanabilir. MBSR programının bu becerileri geliştirme ve güçlendirmesi Massachusetts Medikal Merkezi Üniversitesi tarafından 1979da stresi rahatlatma ve hastalıkla başa çıkmada müdahale olarak düzenlenmiştir. Bu program şuanda Amerika’da ve Avrupa’daki birçok sağlık hizmeti enstitüsünde sunulmaktadır. Hedef gruplar; kronik fiziksel ağrıları, kanser ya da kaygı, depresyon, tükenmemişliği de içeren zihinsel hastalıkları içermektedir. Ayrıca, program klinik olmayan öğrenci, terapist ve mahkum nüfuslarına da uygulanmıştır.

Standart MBSR eğitimi haftalık 2-2,5 saatten oluşan toplam 8 haftalık ve son 2 haftada bir tam gün oturumundan oluşan grup programıdır. Kısa haftalık oturumlar (30-90dk) alternatif olarak sunulabilir ve bazı programlar tam gün oturumunu tümüyle yapmaz. Haftalık oturumlar, zihinsel ve fiziksel standartlaştırılmış esas elementler gibi bilişsel farkındalık egzersizlerini içerir. Bunlar: “dikkat”in otururken ya da uzanırken vücudun değişik parçalarından doğrudan gelen duyulara yöneldiği vücut tarama egzersizlerini (diğer bir deyişle katılımcı bu duyuları herhangi bir amaca ulaşmayı denemeden gözlemler); dikkati nefese odaklayan zihinsel egzersizler; vücutsal duyuların farkına varmaya odaklanan fiziksel egzersizleri; ve nefesi dikkat için bir çapa olarak kullanarak günlük aktivitelerin tümüyle farkındalığını içerir. Programın tüm parçalarında gerekli olan, herhangi bir anda deneyimlenenlere karşı kabul edici ve tepkisel olmayan tavrın gelişmesidir. Müdahalenin kökleri, eski Budist Vipassana (içgörü) ve Shamatha (odaklanma) meditasyon ve yoga egzersizlerine dayanmaktadır. Ancak, dinsel amaç veya bağlamlardan bağımsızdır.

Egzersizlere ek olarak, bilgi sağlanır ve tartışma yoluyla; stres, stres yönetimi ve bilinçli farkındalığın günlük durum ve kişilerarası iletişimde nasıl uygulandığı konularına açıklık getirilir. Oturumlar dışında; ses kayıtları ve yönlendirilmiş egzersizler aracılığıyla, katılımcılar her gün 30-45 dakika uygulama yapmaya teşvik edilir (bunlar vücut tarama, nefese odaklanan bilinçli farkındalıkla oturma egzersizi ve aynı zamanda bedensel hareket

egzersizlerini içerir). Grup genelde 10-30 üyeden oluşur ve bir ya da iki eğitimci tarafından yürütülür.

 

MÜDAHALE NASIL ÇALIŞIR?

MBSR programı, stresi azaltmada ve duyguları düzenlemede bir öz-düzenleme yöntemi olarak bilinçli farkındalığın sistematik eğitimini sağlar. Program, kabul edici bir tutum yoluyla herhangi bir anda neler olduğunun daha da farkında olunmasını amaçlar. MBSR, insanlarda alışkanlık haline gelen negatif düşümceler, duygular ve davranış kalıplarından kaçınmaya yardım etmek amacıya düzenlenmiştir. Onun yerine; artan farkındalık ve kabul etme, yeni tepki yollarına ve insanın kendi ve daha geniş dünyasıyla başa çıkmasına yardım eder. Bilinçli farkındalık eğitimi, beynin duygu düzenlenmesinden ve stres tepkilerinden sorumlu bölgelerinde değişimlerle bağlantılıdır. Bu değişimler de, nefes alma, kalp atışı ve bağışıklık fonksiyonları gibi vücut sistemlerini etkiler (Davidson, 2003; Lazar, 2005; Hölzel, 2010).

Share this post